( SAYFA 1'den devam..)
1.2.Trkiyede OSBli Bireylere Sunulan Hizmetler
OSBli bireylerin dier engel gruplarnda olduu gibi bamsz olarak toplumsal yaama tam katlmda yaadklar engeller bulunmaktadr. Dolaysyla OSBli bireylerin bata zel eitim olmak zere, salk, mesleki eitim, istihdam olanaklarndan yararlanmas amacyla sosyal politika tedbirlerinin gelitirilmesi ve uygulanmas gerekmektedir.
zel eitime ihtiyac olan tm bireylerde olduu gibi OSB olan bireylerde de eitim uygun ekilde yaplandrldnda, ilevsel eitim programlar gelitirildiinde, retim sreci bireysellik esasna gre hazrlandnda, bamsz yaam becerileri edinilmesi ve toplumsal btnleme balamnda nemli ilerlemeler kaydedilmektedir.
OSB olan bireylerin erken ocukluk dneminden balayarak ilkokul ve ortaokul eitimini kapsayan okul dnemi ve yetikinlik dnemindeki i ve mesleki eitim programlar da dhil olmak zere yaam boyu sren ve nitelikli bir zel eitim hizmeti alabilmeleri nemlidir. Nitelikli zel eitim hizmetlerinin salanmas ise her bir dnemde OSB olan bireyin yana, zelliklerine ve gereksinimlerine gre ilevsel eitim programlarnn oluturulmas, program saysnn arttrlmas ve eitlendirilmesi ile mmkn olabilmektedir.
Trkiyede OSBnin yaygnlk oranlarna ilikin bir alma bulunmamaktadr. Milli Eitim Bakanlndan (MEB) alnan 2014 verilerine gre zorunlu eitim andaki OSB olan ocuk says 16.837dir. OSBli bireylere sunulan zel eitim hizmetleri MEB tarafndan verilmekte olup buna ilikin uygulama hkmleri zel Eitim Hizmetleri Ynetmeliinde yer almaktadr. OSBli bireyler, zel eitim uygulama merkezinde, zel eitim i uygulama merkezinde, zel eitim snflarnda ya da normal geliim gsteren akranlaryla birlikte kaynatrma snflarnda eitim grmektedir. Ayrca bu bireyler, zel eitim ve rehabilitasyon merkezlerinde destek eitim almaktadr. Trkiyedeki zel eitim ve rehabilitasyon merkezlerinin %53,2si OSB olan bireylere hizmet vermektedir. Bunun yannda OSB olan bireyler, okul ncesi dnemde okul ncesi kurumlara zorunlu ve destek zel eitim hizmetleri salanmasyla baarl bir ekilde kaynatrlabilmektedir.
OSBli bireylere sunulan salk hizmetleri, Salk Bakanl tarafndan yrtlmektedir. Bu kapsamda engelli bireylere sunulan haklardan yararlanmak asndan engelli salk kurulu raporu dzenlenmekte, engelli bireylere ynelik haklarn kullanlmasnda bu rapor resmi belge nitelii tamaktadr. Bunun yannda eitli hastalklara bal olarak evde salk hizmetine ihtiyac olan OSBli bireylere evde salk hizmeti sunulmaktadr.
Engelli bireylere ynelik bakm hizmetleri Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlnca yrtlmektedir. Bakm hizmetlerinde aile yannda bakm temel alnm, kurulu bakm son aamada ve zaruri durumlarda uygulanacak bakm modeline dnmtr. Koruyucu nleyici hizmet modellerine arlk verilerek OSBli birey kendi doal ortamndan, koparlmadan desteklenmekte ve toplumsal hayattan soyutlanma riski en aza indirilmeye allmaktadr. Bakm hizmetleri, bakm ve rehabilitasyon merkezlerinde (resmi ve yatl/gndzl kurulular), zel bakm merkezlerinde ve evde bakm eklinde verilmektedir. OSB olan bireylere ynelik olarak ise Trkiyede ilk defa stanbulda toplum temelli hizmetler kapsamnda stanbul Bakm Rehabilitasyon Merkezi bnyesinde ev tipi bakm modeli olan umut evi hizmete alm, ev ortamnda bakm hizmeti sunulmaya balanm olup yaygnlatrlmaya allmaktadr.
lkemizde engelli bireylere ynelik istihdam olanaklarndan OSBli bireyler de yararlanabilmektedir. Engelli bireylerin zel sektrde ii olarak istihdamlar Trkiye Kurumu araclyla, memur olarak istihdamlar ise merkezi olarak yaplan engelli kamu personel seme snavlar ile gerekletirilmektedir. Ayrca zihinsel engelli bireylerin ve OSBli bireylerin kendilerine uygun dzenlenmi ortamlarda istihdam edilebilmeleri amacyla korumal iyerlerinin kurulmas ynnde mevzuat almalar srdrlmektedir.
Ancak yukarda ad geen hizmetlerin engellilere ve zelde de OSBli bireylere sunulmasna karn OSB lkemizde son yllarda farkndaln salanmaya alld bir alan durumuna gelmitir. Bunun yannda OSBli bireylerin tanlanma aamasndan eitim ve istihdamlarna uzanan srete, toplumsal farkndalk ile aile eitimi/desteinin ilgili kurumlarn koordinasyonu ve i birliinde gerekletirilmesi ve yrtlmesi byk nem tamaktadr. Eitim, salk, bakm, istihdam ve toplumsal farkndalk alannda OSBye zg sorunlarn tespit edilmesi ve ilgili kurumlarn sosyal politika tedbirlerinde bunlarn gz nnde bulundurulmas gerekmektedir.
Buna ek olarak Trkiyede OSBli bireylerin yaygnlna ilikin henz yeterli bilimsel veri bulunmamaktadr. Bununla birlikte zihinsel yetersizlikten sonra en sk rastlanan nrogeliimsel yetersizlik olduu bilinmektedir. Bu nedenle Trkiyede konu ile ilgili akademik alma ve aratrmalarn yaygnlatrlmas salanmaldr. Sz konusu bozuklukla ilgili uygulanabilecek tbbi ve eitimsel mdahaleler dier engel gruplarna gre farkllk gstermekte olup Trkiyede uygulanan bata eitim olmak zere dier sosyal politika tedbirlerinin hayata geirilmesi gerekmektedir.
lkemizde son yllarda ivme kazanan yeni engelliler politikasnn sonucu olarak, engelli bireylerin yaam kalitesinin arttrlmas ve sorunlarnn zmne ynelik almalar srdrlmektedir. Engelli bireylerin yaam alanlarnda karlat sorunlara ynelik temel hak ve hizmetlere ilikin yasal dzenlemeler ihtiyaca gre gerekletirilmekle birlikte zellikle OSB olan bireylere ynelik spesifik almalar yaplmas ihtiyac ortaya kmtr. Bununla birlikte Bakanlmz, yeni engellilik politikasnn bir sonucu olarak her engel grubunun sorunlarnn ayr ayr allmasnn alann sorunlarnn tespitine ve zmne hazrlayaca katk nedeniyle Otizm Spektrum Bozukluu Olan Bireylere Ynelik Ulusal Eylem Plann hazrlamtr.
OSB olan bireylerin hizmetlerden dier bireylerle eit olarak yararlanmasn salamak ve bamsz biimde toplumsal yaamn her alanna katlmlarn kolaylatrmak amacyla Planda 6 ncelikli alan belirlenmitir. Bu alanlar:
1. Farkndalk almalar ve Kurumlar Aras birlii,
2. Erken Tan, Tedavi ve Mdahale Zincirinin Kurulmas,
3. Ailelere Ynelik Hizmetlerin Gelitirilmesi,
4. Eitsel Deerlendirme, zel Eitim, Destek Eitim ve Rehabilitasyon Hizmetlerinin Gelitirilmesi,
5. stihdam Sreleri ve alma Hayat,
6. Sosyal Hizmet, Sosyal Yardm ve Toplumsal Yaama Katlm.